Akut pankreatit neden olur, tekrarlamaması için ne yapmalıyım?
Pankreas, midenin arkasında yer alan, hem sindirim enzimlerini hem de insülini üreten bir organdır. Enzimler normalde bağırsağa ulaşınca etkinleşir. Akut pankreatitte enzimler pankreasın içinde etkinleşir ve organın kendisini tahriş eder.
Belirtiler
- Üst karında aniden başlayan, kuşak gibi sırta yayılan, şiddetli ve sürekli ağrı
- Öne eğilince bir miktar hafifleyen, sırtüstü yatınca artan ağrı
- Bulantı, kusma, bazen ateş
Bu tablo evde geçiştirilecek bir durum değildir; acil başvuru gerekir. Tanı, tipik ağrı ile kanda pankreas enzimlerinin (lipaz, amilaz) yüksekliği ve gerektiğinde görüntülemeyle konur.
Nedenler
- Safra taşı: en sık neden. Küçük bir taş ortak kanalı tıkar.
- Alkol
- Çok yüksek kan yağı (trigliserid), bazı ilaçlar, kalsiyum yüksekliği, ERCP sonrası, seyrek olarak kist ve tümörler
Bir bölüm hastada ilk incelemede neden bulunamaz; bu durumda gözden kaçan küçük taşlar ve çamur için endoskopik ultrason yararlıdır.
Hastanede ne yapılır
Tedavinin temeli damardan bol sıvı, ağrının giderilmesi ve yakın izlemdir. Eskiden günlerce aç bırakılırdı; bugün bulantı geçer geçmez ağızdan beslenmeye erken başlanır. Atakların büyük bölümü hafiftir ve birkaç günde düzelir. Yaklaşık beşte biri ağır seyreder ve yoğun bakım izlemi gerektirebilir.
Yinelemeyi önlemek
- Neden safra taşıysa safra kesesinin alınması önerilir; mümkünse aynı yatışta ya da kısa süre içinde. Beklemek yeni atak riskini artırır.
- Alkolü tümüyle bırakın. Neden alkol olmasa bile iyileşme döneminde alkol alınmaz.
- Sigarayı bırakın. Sigara hem yinelemeyi hem de kronik pankreatite geçişi kolaylaştırır.
- Trigliserid yüksekliği varsa diyet ve ilaçla düşürülür.
- İlk haftalarda az yağlı, küçük ve sık öğünler rahat ettirir.
Yineleyen ataklar pankreasta kalıcı hasara (kronik pankreatit), sindirim güçlüğüne ve diyabete yol açabilir. Atak sonrası kan şekerinizin izlenmesi bu yüzden önerilir.
Atağın nedeni ve sonrasında gereken izlem her hastada ayrı değerlendirilir.